De organisatie heeft mij gevraagd wat gedachten met u te delen bij de onthulling van een tegel tegen zinloos geweld, hier voor het dorpshuis. Dat doe ik graag.
Maar ik moet beginnen met te zeggen dat ik de term zinloos geweld problematisch vind. Is niet immers alle geweld zinloos. Ik hoor u denken: zeg dat maar tegen die dappere soldaten in Oekraïne die hun land verdedigen tegen de Russische agressor. Er bestaat toch zoiets als het recht op zelfverdediging? Tussen staten noemen we dat defensie en individuele zin noodweer. Allemaal keurig omschreven in ons rechtssysteem. Maar is zelfverdediging niet altijd een reactie op zinloos geweld? En als de oorsprong van het geweld zinloos is, volgt daaruit dan niet dat ook de reactie voortkomt uit die zinloosheid?
We vieren vandaag 80 jaar vrijheid. Vrijheid van vreemde overheersing, vrijheid van de beperking van onze vrijheden. Maar wat betekent dat eigenlijk: vrijheid? Het betekent in ieder geval niet om te doen en laten wat er maar in ons opkomt. Een tiener leert al dat aan het recht op vrijheid een onlosmakelijke plicht is verbonden: die van verantwoordelijkheid. Als je ouders je de vrijheid geven om van een feestje om middernacht thuis te mogen komen en je maakt er twee uur van, dan wordt die vrijheid onmiddellijk teruggenomen en volgt huisarrest of een verbod om naar het volgende feestje te gaan. Maar ook de vrijheid van volwassen mensen wordt beperkt door wet- en regelgeving en vooral door de ongeschreven regel dat jouw vrijheid ophoudt waar die van een ander begint.
Dit laatste nu, het begrip dat jouw vrijheid stopt waar die van een ander begint, lijkt de laatste decennia nogal onder druk zijn komen te staan. Wie regelmatig het journaal of programma’s als ‘de rijdende rechter’ kijkt weet dat wij nogal eens onze vrijheid proberen op te rekken ten koste van een ander. Dat leidt niet zelden tot geweld. Zinloos geweld. Dat hoeft niet per se fysiek te zijn, al gebeurt dat ook. Via de rioolbuis die Social Media wordt genoemd, nemen velen de vrijheid om medemensen onderuit te halen, te beschuldigen of te bedreigen. Degenen die dat doen zijn bepaald geen helden, want het gebeurt altijd anoniem. En ook in onze eigen Cruquiusapp gaat het wel eens mis en worden opmerkingen gepost die een grens overschrijden. Ook wij maken ons er dus schuldig aan.
Dit alles leert ons: binnen een samenleving waarin het geluk van allen die daarvan deel uitmaken, ongeacht ras, klasse, geslacht, seksuele voorkeur of asielstatus, het hoogste goed is, dienen we ons te beheersen en gaat verantwoordelijkheid vooraf aan ons recht op vrijheid. Verantwoordelijkheid voor ons eigen gedrag en ook voor het welzijn van onze medemensen. Dat kan beginnen in zo’n kleine gemeenschap als Cruquius en het is hierom dat ik Yvonne, Iwan en Amaya, grootmoeder, vader en dochter, drie generaties bewoners van dit heerlijke dorpje, mag vragen een tegel te onthullen met daarop het symbool tegen zinloos geweld, een lieveheersbeestje, om ons telkens als we het dorpshuis in- en uitgaan, te herinneren aan het feit dat onze vrijheid stopt waar die van de ander begint en dat als we die verantwoordelijkheid nemen, de kans op geweld, zinloos of niet, uit onze buurt blijft.